Christoffel Plantijn in Cyberspace

Abstract en geometrisch motief op een koperen deur in Jaffa, nabij Tel Aviv (Israël), dat de labyrintische structuur van een hypertekst illustreert (eigen foto)

Analoog vs. digitaal: Gedachten

Na uren en dagen op het world wide web waren Christoffel Plantijn een aantal inherente kenmerken van boeken en nieuwe media opgevallen en had hij heel wat verschillen tussen drukwerk en elektronische data ontdekt.

Ten eerste had een gedrukte tekst een permanente vorm en een digitale tekst een fluïde vorm. Terwijl aan een tekst die was gedrukt, niets kon worden veranderd, kon een tekst die digitaal beschikbaar was, worden verbeterd of aangepast.

Ten tweede had een gedrukte tekst van begin tot einde een lineair en rechtlijnig verloop terwijl een hypertekst de lezer aanmoedigde een eigen niet-lineaire en labyrintische weg te volgen.

Ten derde was een gedrukte tekst eindig en een digitale tekst oneindig. Eens de vellen waren gevouwen, de katernen waren verzameld, het boekblok aan een band was genaaid, was het boek een afgerond en in zichzelf compleet geheel. Iedere tekst op het net daarentegen kon in principe met iedere andere tekst daar worden verbonden door middel van hyperlinks en was dus potentieel onaf en onvoltooid.

Ten vierde gold er bij druk een beperking wat betreft de mogelijkheid tot illustratie en kleurgebruik en stond er bij de nieuwe media geen limiet op het aantal illustraties en kleuren.

Ten vijfde kon bij het drukken enkel woord en beeld met elkaar worden gecombineerd, maar op de elektronische snelweg kon woord, (bewegend) beeld en geluid met elkaar worden geïntegreerd.

Ten zesde was er de kopieermoeilijkheid van het gedrukte exemplaar en het kopieergemak van het digitale bestand. Een gedrukte tekst kon enkel met de hand of met een machine, tegen betaling of met veel moeite, minder getrouw worden gereproduceerd, maar een digitale tekst kon met behoud van kwaliteit en bijna kosteloos worden gekopieerd met de klik van een muisknop.

Ten zevende was de verscheidenheid aan teksten die in druk konden verschijnen beperkt in omvang omwille van fysieke grenzen, maar was de hoeveelheid teksten die digitaal konden worden gepubliceerd onbeperkt in omvang omwille van het fenomenaal groot geheugen van elektronische hardware.

Ten laatste kon worden gezegd dat een gedrukte tekst naast leesbaar ook raadpleegbaar was en een digitale tekst naast leesbaar ook doorzoekbaar. Voor het raadplegen van een tekst die gedrukt was, kon een beroep worden gedaan op een inhoudstafel en een register. Voor het doorzoeken van een tekst die digitaal beschikbaar was, kon een zoekfunctie of een zoekrobot worden ingeschakeld.